luxielen

luxielen

IS DE STEINERSCHOOL EEN ANTROPOSOFISCHE SCHOOL? (10)

OnderwijsPosted by Luc Cielen 28 Feb, 2017 09:42:26

ANTROPOSOFISCHE BEWEGINGSVAKKEN: EURITMIE en BOTHMERGYMNASTIEK

Steiner mag het vak euritmie zelf definiëren: “Staat u mij toe dat ik nog enkele woorden spreek over de betekenis van het euritmieonderwijs en de opvoeding, die voor het kind juist uit dit euritmie-onderwijs voortvloeit… Het gaat erom dat de euritmie in feite een zichtbare taal is, geen mimische expressie, geen pantomimische expressie, en ook geen gewone danskunst.”

Het innerlijke zich naar buiten laten bewegen, dat is het wezen van het euritmische.

Euritmie is immers niets anders dan het aflezen van heel de bewegingen die het etherlichaam wil maken.”

Wat is euritmie, en waarom is dit antroposofisch? Het antwoord daarop vind je op talloze plaatsen op internet. Ik geef er enkele:

https://vrijeschoolpedagogie.com/category/euritmie/
http://www.cielen.eu/steiner-uitspraken-pedagogie-euritmie.htm
http://www.vrijescholen.nl/vrijeschoolonderwijs/euritmie
https://inspiratievoorouders.wordpress.com/2015/01/19/wat-is-euritmie/
https://vrijeschoolpedagogie.com/2017/03/08/vrijeschool-rudolf-steiner-over-euritmie-7/
(vooral via deze laatste link vind je verhelderende uitspraken van Steiner over wat euritmie is).

Een definitie van euritmie, van de euritmiste Annemarie Ehrlich geef ik ter illustratie mee: “Ik noem euritmie vaak geest- en zielengymnastiek. Oefeningen zijn nooit afgerond, je kan door blijven ontdekken op bewustzijnsniveau. Wat is er allemaal in de ruimte? Bewegend denken verlevendigd.

Uit: https://opwegnaar2020.wordpress.com/euritmie/

In mijn eerste jaren als steinerschoolleerkracht was er een euritmiste op school en kreeg mijn klas ook euritmie. Na overleg hebben de euritmiste en ik samen de inhoud van het vak aangepast zodat de leerlingen – die voordien enorm opzagen tegen dit wekelijks uurtje – toch met enig enthousiasme naar school kwamen.

Toen ik aan de euritmiste voorstelde om de gebaren van de letters te gebruiken in de eerste klas als hulp bij het leren lezen, mocht dit niet, want volgens haar had Steiner erop gewezen dat dit pas later in het curriculum mocht. Vermoedelijk omdat leren lezen een te intellectualistische activiteit was voor eersteklassers. Had Steiner immers niet gezegd dat het leren lezen pas nodig was omstreeks het negende levensjaar?

Dan komen de ouders en zeggen: kunt u er niet iets aan doen dat mijn jongen in een andere klas komt, waar hij een leraar heeft, dan heeft hij wat meer respect. Hij is al acht jaar en kan nog niet lezen en schrijven. - Dat wordt dan toegeschreven aan de omstandigheid dat er een lerares voor de klas staat. De ouders denken dat, als hij een leraar heeft, er een tendens tot beter dresseren bestaat. Op die wijze krijgt men absoluut verkeerde oordelen, die overal rondwaren en waarover we speciaal de ouders moeten informeren. We moeten ze niet schokken. We kunnen niet dezelfde dingen die wij onder elkaar bespreken ook aan de ouders meedelen. We kunnen niet zeggen: wees toch blij dat jullie kind met 9 jaar nog niet kan lezen en schrijven. Hij zal des te beter lezen en schrijven als hij het op 9-jarige leeftijd nog niet kan, want als de mens op zijn 9e jaar al goed kan schrijven en lezen, wordt hij later een automaat, omdat hem dan iets vreemds is ingeënt. Hij wordt een automaat. (zie https://www.cielen.eu/steiner-uitspraken-pedagogie.htm)

De euritmische gebaren voor de letters kun je perfect gebruiken bij het leren lezen in de eerste klas, al zien euritmisten dit niet graag gebeuren zoals ik dus mocht ondervinden. Zelfs zonder antroposofische achtergrond en zonder de diepere betekenis van de gebaren te kennen, kun je de letters, de klanken en de gebaren zeer goed samen laten gaan. Vooral bij de syntheseoefeningen, waarbij de kinderen de letters leren verbinden met de klanken om zo tot woorden te komen, is dit een pluspunt. De gebaren zorgen voor een uitstekende ondersteuning.

De euritmische gebaren bij de letters zijn in feite niets anders dan het schriftbeeld van de Latijnse letter. De klank A wordt gewoon voorgesteld door het gebaar Ʌ, de armen zijwaarts geopend naast het lichaam, al kan dit ook gevarieerd worden door omkeringen ervan en andere mogelijkheden. De klank K is een kappende beweging die heel goed lijkt op de Latijnse letter K, waarbij ik me dan afvraag hoe je dit gebaar dan kunt verbinden met de letters Q en C die ook als K worden uitgesproken, maar helemaal geen beeld van een kappende beweging tonen. Dit komt waarschijnlijk door het feit dat de euritmische gebaren niet uitgaan van de klank, maar van de letter. C en Q hebben dan ook verschillende gebaren, terwijl ze hetzelfde kunnen klinken.

Terwijl de meeste euritmische gebaren perfect aansluiten bij de Latijnse kapitalen is dat voor de E anders. Het gebaar voor de E is gewoon de kruising die in de handgeschreven e te zien is.

De euritmische gebaren voor het alfabet kun je zien op internet. Twee voorbeelden (het eerste ernstig, het tweede ludiek met een knipoog naar een nogal zwart kalifaat):

https://www.youtube.com/watch?v=7VqdifgcIw0
https://www.youtube.com/watch?v=QymPA_Y3cvk

Elementen uit de euritmie kun je in de ritmische oefeningen gebruiken zonder daarvoor antroposofie te studeren omdat ze meestal uit andere disciplines zoals ritmiek en dans afkomstig zijn.

Het vak euritmie is, eufemistisch uitgedrukt, niet het meest geliefde vak van de leerlingen in steinerscholen. Ik heb wel meer kinderen met buikpijn naar school weten komen de dag dat er euritmieles was.

Het positieve van euritmie is dat de kinderen wat extra beweging krijgen, al is het dan zeer sterk geleid en onderhevig aan strakke richtlijnen, terwijl leerlingen meer behoefte hebben aan vrije beweging.

Wegens de hoge financiële eisen van euritmisten was ik geen voorstander van het vak euritmie op school en heb ik het ook nooit ingericht. Euritmie was (is?) wel een onderdeel van de opleiding van steinerschoolleerkrachten waardoor elementen uit de euritmie toch in de klaspraktijk tevoorschijn komen.

Moet euritmie als antroposofisch gegeven uit de steinerschool?

Niet per se, op voorwaarde dat men het vak niet méér toedicht dan wat het is, namelijk een bewegingsvak. Elementen uit euritmie kunnen naast elementen uit ritmiek en dans goed gebruikt worden in gelijk welke school. De grootste waarde heeft ze mijns inziens bij de syntheseoefeningen om het leren lezen te ondersteunen. Muzikaal wordt euritmie (tooneuritmie) een grote waarde toegedicht, maar – zeker waar het de muziekintervallen betreft – schiet ze tekort en is ze amper bruikbaar in een pedagogische context.

----

Het andere bewegingsvak dat in steinerscholen opgang maakt is de Bothmergymnastiek. Sommige kinderen in mijn klassen vonden deze manier van lichamelijke opvoeding wel leuk – ze vonden het meer ‘spelen’, anderen vonden het maar flauw – maar allen gaven ze de voorkeur aan het traditionele turnen, vooral het turnen aan diverse toestellen.

Omdat ik haast geen ervaring heb met Bothmergymnastiek ga ik niet uitleggen wat het is. Definities zijn er op internet te vinden. Bijvoorbeeld deze: https://de.wikipedia.org/wiki/Bothmer-Gymnastik

www.cielen.eu











  • Comments(2)

Fill in only if you are not real





The following XHTML tags are allowed: <b>, <br/>, <em>, <i>, <strong>, <u>. CSS styles and Javascript are not permitted.
Posted by Ramon DJV 17 Feb, 2018 09:58:38

Als Rudolf Steiners vrouw geen gepensioneerde balletdanseres zou zijn geweest, zou er geen sprake van euritmie zijn.

Ik schreef het enkele jaren geleden al: 'Euritmie is belangrijk voor antroposofen. Niet omdat het enige waarde zou hebben. Wel omdat Marie von Sievers, de bijzit van de goeroe der antroposofen, Herr Doktor Steiner, zich intensief bezighield met deze ‘kunst’ voor gepensioneerde balletdansers. Met euritmie beweren antroposofen zichtbaar te maken wat ‘aan gene zijde’ leeft en weeft.

Rudolf gunde het vrouwtje ook wel wat en bombardeerde haar tot een waar dansmarieke. De antroposofische achterban was er: aan afnemers geen gebrek. De euritmie was geboren. Achteraf bleek het een miskraam te zijn. Geen antroposoof zag wat. In een poging de doodgeborene te reanimeren voerde men hem op in de steinerschool. De weinige rechten die de leerlingen al hadden, zouden ze waarschijnlijk nog hebben ingeleverd om van de euritmie te worden verlost.'

http://www.antroposofia.be/ramondejonghe/euritmietjes/


Posted by pieter ha witvliet 05 Feb, 2018 08:41:30

Op bovenstaand artikel verscheen op Vrijeschoolpedagogie.com een reactie:

https://vrijeschoolpedagogie.com/2018/02/05/vrijeschool-is-de-vrijeschool-een-antroposofische-school-3-10/